Symbolen van orde en wanorde

Broken windows en de bestrijding van overlast en buurtverval

De Broken-windows theorie van de Amerikaanse politiewetenschapper George Kelling staat centraal bij stadsproblematiek. Volgens deze theorie vormen tekenen van wanorde en buurtverval, zoals vervuiling, leegstand en straatoverlast, het startpunt van een verloederingsproces. Dat uiteindelijk ook bepaalde vormen van (ernstige) criminaliteit uitlokt. Door deze ‘symbolen van wanorde’ vroegtijdig en consequent aan te pakken, kan zo’n neerwaartse spiraal in buurten en wijken voorkomen of doorbroken worden.

Midden jaren negentig startte de politie in New York de ‘quality of life campaign’, gericht op de bestrijding van kleine criminaliteit. Graffiti en sporen van vandalisme werden verwijderd, straatvuil werd opgeveegd. Dit alles vanuit de gedachte dat een wanordelijke omgeving aanzet tot wangedrag. En met succes: de misdaadcijfers van kleine criminaliteit daalden. Een theoretische onderbouwing en het bewijs ontbraken echter nog voor dit idee, dat ook wel de “Broken-windows-theory” wordt genoemd.

De theoretische onderbouwing en het bewijs zijn nu geleverd door wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen.
Met experimenten laten zij zien dat de mate waarin normen en regels van invloed zijn op gedrag, varieert per omgeving. Dat past in de sociologische theorie die voorspelt dat mensen veel minder geneigd zich aan normen en regels te houden als de omgeving laat zien dat anderen een norm of regel overtreden. Het onderzoek is een duidelijk boodschap voor beleidsmakers, stellen de onderzoekers: ruim straten op, haal graffiti weg, en zorg ervoor dat de omgeving laat zien dat normen en regels daar worden nageleefd.

Verbodsbord
In een eerste experiment werd een situatie waarin een muur in een steeg met graffiti beschilderd was, vergeleken met de situatie waarin de muur netjes schoon was. In beide gevallen hing er een graffiti-verbodsbord op de muur. Aan het stuur van fietsen die in de steeg gestald stonden, werden op een middag een reclamefoldertje gehangen. In de situatie van de met graffiti bespoten muur gooit 69 procent van fietsers de folder op de grond, bij een schone muur is dat slechts 33 procent.

Geen doorgang
In een ander experiment werd een parkeerplaats afgesloten met een half openstaand hekwerk. Aan het hek hing een bord ‘geen doorgang, omlopen voor de ingang’ plus een bord ‘geen fietsen vastmaken aan het hek’. Dit  leverde eenzelfde soort resultaat op. Als er toch fietsen aan het hek vaststaan, glipt 82 procent van de mensen door het hek om snel bij hun auto te zijn. Zonder vastgemaakte fietsen is dat slechts 27 procent.

Vijf euro
Dat het negatieve effect van een dergelijke omgeving zelfs aan kan zetten tot ernstiger vergrijpen zoals stelen, bleek uit een experiment waarin een envelop half uit een brievenbus hangt. Door een venster is duidelijk te zien dat er een briefje van vijf euro in zit. Bij graffiti op en rond de brievenbus steekt 27 procent van de voorbijgangers het geld in eigen zak, zonder graffiti doet slechts 13 procent dat.

De onderzoekers hadden het geobserveerde effect verwacht, maar zijn wel verrast door de grootte van de verschillen. De positieve boodschap van het onderzoek is. dat normen en regels veel invloed hebben op gedrag, mits je zorgt dat de normen en regels worden ondersteund door de omgevingskwaliteit.

Als er geen aandacht is voor welke vorm van verloedering dan ook, kan dit leiden tot verlaging van sociale controle in een woongemeenschap. Dit zal weer tot gevolg hebben dat buurten achteruit zullen gaan. Binnen de kortste keren zal een gerespecteerde buurt worden aangemerkt als een achterstandsbuurt. De eigendommen zullen hierdoor minder waard worden. Daarom zullen graffiti en afval zo snel mogelijk verwijderd moeten worden.
Vernielde bushokjes en vuilnis op straat lokken meer vernielingen uit en trekken ander afval aan. Buurtbewoners worden langzaam onverschillig over hun woonomgeving. De buurt verloedert. Mensen die de keuze hebben vertrekken. Voor criminelen wordt zo’n verpauperde wijk juist aantrekkelijk. Het begint dus met iets kleins als een kapotte ruit of een verdwaalde vuilniszak en die kunnen zorgen dat er een compleet verloederde wijk ontstaat.

Drie vraagstellingen

  1. Wie niet weet, die niet leert
    Waarom is het noodzakelijk om mensen op hun eigen verantwoordelijkheid voor hun wijk te wijzen?
  2. Mensen stelen sneller in een omgeving met rommel en graffiti
    Wie moeten hier maatregelen voor nemen om de wijk op orde te krijgen, de gemeente of de wijkbewoners? Waarom?
  3. Slecht voorbeeld doet slecht volgen
    Benoem drie zaken die je tijdens de opruimactie hebt waargenomen op het gebied van een slecht voorbeeld en geef een oplossing aan die bijdraagt aan verbetering.

Bovenstaande informatie over Broken-Windows is samengesteld uit diverse internetpublicaties

Stichting Veenendaal Schoon, Tineke Bette